Oli Nou ontdekken: de nieuwe olijfolie van de Empordà
Vroeger begon de oogst in november, en elk jaar schuift hij verder op. Wat dat betekent voor de olie die in december in Girona aankomt.
Vandaag nemen we je mee de olijfgaarden van de Empordà in, waar het seizoen is begonnen waar hier het hele jaar naar wordt uitgekeken. Tussen half oktober en begin december gaan de olijven van de bomen in de Alt Empordà, de Baix Empordà en een handvol dorpen in het Pla de l'Estany en de Gironès. Een paar weken later komt de eerste persing in Girona aan als oli nou — de nieuwe olie, geschonken en geproefd voordat hij zelfs maar bezonken is. Wil je weten hoe de keuken van deze streek echt werkt, dan is dit het seizoen om op te letten.
Een olie met een eigen beschermde naam
De olijfolie van de Empordà heeft een eigen Beschermde Oorsprongsbenaming, die 115 gemeenten in vier comarques beslaat. Van de ongeveer 2.000 hectare olijfbomen in het gebied staan er zo’n 900 ingeschreven bij de benaming, en de olie wordt geperst in zes gecertificeerde molens. De bescherming werd in 2008 toegekend en de naam kwam in 2015 in het Europese register.
Wat de olie onderscheidt is één inheemse variëteit: argudell. De regels schrijven voor dat die minstens de helft van elke olie met deze naam moet uitmaken, en het is argudell die het karakter bepaalt — een evenwichtige, groen-fruitige olie met een bitterheid en een peperige scherpte die je achter in de keel voelt. Proevers noemen versgemaaid gras en walnoot, soms een vleugje artisjok, en een amandelachtige afdronk. Daarnaast vind je curivell, llei de Cadaqués en arbequina.
Waarom de tramuntana het verschil maakt
Wie hier een winter heeft meegemaakt kent de tramuntana, de noordenwind die van de bergen komt en maar niet ophoudt. Voor olijftelers is die meer dan lastig: een paar dagen harde wind slaat de vruchten zo van de tak.
Daarom plukken ze vroeg, als de olijven nog groen zijn. Dat kost opbrengst, want groene vruchten geven minder olie per kilo, maar het levert smaak op. Groene olijven zitten vol polyfenolen, en juist daar komen de bitterheid, de peper en de houdbaarheid vandaan. Het betekent ook dat de olie verandert naarmate het seizoen vordert. Vroeg geperst is hij fel en grasachtig, groenig in het glas. Later geperst wordt hij zachter, zoeter, goudkleuriger. Proef je ze in dezelfde maand naast elkaar, dan zou je niet zeggen dat ze uit dezelfde gaarden komen.
Je kunt Empordà-olijfolie zelf proeven op onze foodtour langs de markt van Girona, waar we er uitgebreid bij stilstaan en laten zien wat een echte olie van één variëteit onderscheidt van de fles uit de supermarkt.
Een oogst die steeds vroeger begint
Vraag het aan een willekeurige teler en je krijgt hetzelfde antwoord: vroeger begon de oogst in november. Nu niet meer. In 2021 startte hij begin oktober vanwege de hitte, en in 2024 werd hij opnieuw halverwege die maand verwacht. Eén warme herfst is toeval. Een reeks warme herfsten is een patroon, en de telers houden er inmiddels rekening mee.
De afgelopen jaren waren ook op een andere manier zwaar. Droogte heeft de oogst flink teruggebracht — in 2023 kwam de benaming niet verder dan ongeveer 70.000 liter, een kwart van de 250.000 die in een normaal jaar gehaald wordt. Het seizoen daarna herstelde tot iets meer dan 100.000 liter, beter maar nog altijd mager. Wat die jaren redde was de kwaliteit. Een kleine oogst concentreert alles wat de vrucht heeft, en juist uit de magerste seizoenen kwam een deel van de beste olie van het afgelopen decennium.
Ouder dan de wijngaarden
Olijven groeien hier al heel lang. In de Empordà zijn olijfpitten gevonden die dateren uit het eind van de bronstijd, al wordt de teelt meestal toegeschreven aan de Grieken, die in de zesde eeuw voor Christus over zee kwamen en Empúries en Roses stichtten. Sindsdien delen de olijfbomen en de wijnstokken dezelfde schrale, stenige grond — graniet, leisteen en klei op de hellingen van de Albera en de Rodes in het noorden, de Montgrí en de Gavarres in het zuiden.
Wanneer de nieuwe olie naar Girona komt
Elk jaar in december brengt de benaming de nieuwe oogst naar de stad. Producenten bouwen op een zaterdagochtend hun kraam op voor de Mercat del Lleó, van tien tot twee, en verkopen en schenken de olie van dat jaar rechtstreeks. Het brood komt van het gilde van ambachtelijke bakkers van Girona, de molens doneren samen honderd liter aan de voedselbank, en restaurants in de stad zetten de nieuwe olie die maand op tafel. Figueres houdt een of twee weken eerder zijn eigen presentatie.
De datum verschilt per jaar en wordt tegen het eind van november bekendgemaakt, dus het loont om hem even op te zoeken voordat je je bezoek plant.
Wil je de smaken van deze streek ontdekken met een lokale gids die weet waar ze vandaan komen, kom dan met ons mee. En reis je met een groep of heb je liever iets dat is opgebouwd rond je eigen interesses, kijk dan naar onze privé- en maatwerktours. We laten je onze Empordà graag zien.
